Эдийн засгийн байнгын хорооны энэ өдрийн хуралдааны төгсгөлд гол нэр төрлийн зарим бараа, бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтийн талаар холбогдох байгууллагуудын мэдээллийг сонсов. Эхлээд Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн Дэд сайд М.Ганхөлөг Гол нэр төрлийн зарим бараа, бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт, хомстлоос сэргийлэх, сөрөг нөлөөллийг бууруулах тухай хуулийн хэрэгжилтийн талаар танилцууллаа.

          Хүн амын хүнсний хангамжийг нэмэгдүүлэх, нийлүүлэлтийн тогтвортой байдлыг хадгалах зорилгоор Улсын Их Хурлаас 2022 оны дөрөвдүгээр сарын 15-ны өдөр баталсан Гол нэр төрлийн зарим бараа, бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт, хомстлоос сэргийлэх, сөрөг нөлөөллийг бууруулах тухай хууль, Засгийн газрын 2022 оны “Гурил, махны үнийн өсөлт, хомстлоос сэргийлэх зарим арга хэмжээний тухай” 174 дүгээр тогтоолыг тус тус баталсан.

Уг тогтоолд нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэгч аж ахуйн нэгжид 130.0 тэрбум, гурил үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгжид 100.0 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээлийг 1 жилийн хугацаатай, жилийн 3-6 хувийн хүүтэй олгож, зээлийн хүүгийн 10.65 хувьтай тэнцүү хэмжээний хөнгөлөлтийг улсын төсвөөс санхүүжүүлэхээр шийдвэрлэсэн.

Жишсэн хүн амаар тооцоход Монгол Улсын нийт хүн амын нэг жилийн хэрэгцээг хангахад 121.7 мянган тонн мах, 225.3 мянган тонн гурил буюу 300.4 мянган тонн улаан буудай хэрэгцээтэй гэдгийг Дэд сайд М.Ганхөлөг танилцуулаад, мах, гурилын нөөц бүрдүүлэлтийн талаар мэдээлэл өгөв.

          Нийслэлийн хүн амын 2023 оны хаврын улирлын хэрэгцээнд зориулан Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам, Монголбанктай хамтран нөөцийн мах бэлтгэлийн эх үүсвэрийг банкны саналд үндэслэн урт хугацаат репо арилжаагаар 2 банкнаас 53.3 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтийг мах бэлтгэн нийлүүлэгч 12 аж ахуйн нэгжид олгож, нийслэлийн хүн амын 2023 оны хаврын улирлын хүнсний хэрэгцээнд зориулан 7900 тн үхэр, хонь, ямааны махыг бэлтгэж, нөөцөлсөн болохыг Дэд сайд танилцуулав.

Бэлтгэж, нөөцөлсөн махыг гуравдугаар сарын 15-ны өдрөөс эхлэн үхрийн ястай махыг 10700 төг/кг, хонины ястай махыг 8600 төг/кг, ямааны ястай махыг 6400 төг/кг үнээр нийслэлийн 9 дүүргийн хүнсний 481 дэлгүүрээр, мөн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор өргөтгөсөн худалдааг амралтын өдөр бүр 34-35 байршилд худалдаалж байгаа гэлээ. Өдөр бүр 8-10 тусгай худалдааны цэгийг гаргаж, хонины махыг гулуузаар нь 8300 төг/кг борлуулж байгаа бөгөөд нийслэлтэй хамтран зохион байгуулж байгаа аж.

 

Одоогоор гурилын үйлдвэрт 49.2 мянган тонн, Хөдөө аж ахуйг дэмжих санд 33.0 мянган тонн (үүнээс 11.0 мянган тонн нь 2021 оны ургац), нийт 82.2 мянган тонн хүнсний улаанбуудай болон 20.8 мянган тонн гурилын нөөцтэй байгааг гурилд шилжүүлэн тооцоход 4.2 сарын нөөцтэй байгаа юм байна.

Олон улсад үүсээд байгаа хурцадмал байдал, ковид цар тахлын дараах хямрал, улс хоорондын ачаа тээврийн урсгалын удаашралт зэргээс үүдэн газар тариалангийн үйлдвэрлэлд зайлшгүй шаардлагатай үр, бордоо, ургамал хамгааллын бодисыг зохистой хэмжээгээр хэрэглээгүй, мөн цаг уурын нөхцөл байдал зэргээс шалтгаалан сүүлийн хоёр жилд хураан авсан хүнсний улаанбуудайн чанар доогуур үзүүлэлттэй буюу 70-80 орчим хувь нь 3, 4-р ангиллынх байгаа аж.  

Иймд 2023 оны ургацын улаанбуудайн гурил гарах хүртэлх хугацаанд хүн амын хүнсний  хэрэгцээт гурилын нөөц бүрдүүлэх, мөн гурилыг чанаржуулах зорилгоор 50 мянган тонн сайн чанарын хүнсний улаанбуудайг импортлохыг Хүнсний аюулгүй байдлын үндэсний зөвлөлөөс Хүнс, хөдөө аж ахуй хөнгөн үйлдвэрийн сайдад зөвлөмж болгожээ.

         Хүнсний гол нэрийн бүтээгдэхүүний нөөцийн талаар үргэлжлүүлэн Дэд сайд мэдээлэл өглөө. Улсын хэмжээнд 2023 оны тавдугаар сарын 02-ны өдрийн байдлаар авсан судалгаагаар хүнсний гол нөгөө нэрийн бүтээгдэхүүн буюу малын мах 2.5 мянган тонн байгаа аж. Үүнд нөөцийн мах ороогүй гэдгийг М.Ганхөлөг дэд сайд онцолсон.

Түүнчлэн гурил, гурилан бүтээгдэхүүн 65.7 мянган тонн, төрөл бүрийн будаа 8.2 мянган тонн, хуурай сүү 0.2 мянган тонн, өндөг 1.1 сая ширхэг, 6.6 мянган тонн ургамлын тос 24.1 мянган тонн төмс, 39.8 мянган тонн хүнсний ногоо, 17.5 мянган тонн элсэн чихэр, 0.5 мянган тонн давсны нөөцтэй байгаа юм байна.

Дээрх нөөцийг хоногоор тооцвол мах, махан бүтээгдэхүүн 8 хоногийн нөөцтэй, гурил гурилан бүтээгдэхүүн 87 хоногийн нөөцтэй, төрөл бүрийн будаа 61 хоногийн, хуурай сүү 5 хоног, өндөг 1 нэг хоног, ургамлын тос 107 хоног, төмс 75 хоног, хүнсний ногоо 57 хоног,  элсэн чихэр 198 хоног, давс 18 хоногийн нөөцтэй байгаа аж. Энэ төрлийн судалгааг салбарын яам долоо хоног бүр тусгай программаар тооцолдог гэдгийг Дэд сайд нэмж хэлэв.

        Дээрх судалгаанд нийслэл, орон нутгийн худалдааны зах, төв, дэлгүүрүүд, хүнсний үйлдвэрүүд дэх хүнсний нөөцийг хамруулсан байна. Харин нийслэл, орон нутгийн мухлаг, жижиг дэлгүүр, айл өрхийн түвшинд хадгалсан нөөц, орон нутгийн төмс, хүнсний ногооны жижиг зоорины нөөцийг тооцоогүй аж. Түүнчлэн дотоодын гурилын үйлдвэрүүдийн агуулахын улаан буудайн нөөцийг гурилд шилжүүлж тооцсон гэв.