Монгол Улсын Их Хурлын дарга Д.Амарбаясгалан Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улсад хийж буй албан ёсны айлчлалын хүрээнд 2025 оны 3 дугаар сарын 20-ны өдөр Оксфордын их сургуульд ажиллав.Энэ үеэр Оксфордын их сургуулийн Газарзүй, байгаль орчны сургуулиас 7 дахь удаагаа зохион байгуулж буй “Говь цөлөрхөг нутагт амьдарч буй улс орнуудын иргэдийн ахуй амьдралыг судалдаг судлаачдын олон улсын бага хурал” -д оролцож байгаа монгол судлаачидтай уулзаж, тэдний судалгааны ажилтай мөн танилцсан. Бид Оксфордын Их Сургуулийн Байгаль орчны сургуулийн багш, доктор, Монгол судлаач Ариел Ахернтэ уулзаж сэтгэгдлийг нь сонслоо.
- “Говь цөлөрхөг нутагт амьдарч буй улс орнуудын иргэдийн ахуй амьдралыг судалдаг судлаачдын олон улсын бага хурал”-ын онцлог нь юу байна вэ?
Өнөөдөр Оксфордын их сургууль дээр маш чухал хурал болж байна. Олон хүмүүс уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаар хийсэн олон судалгааныхаа талаар ярьж байна. Жишээ нь би газар зүйн танхимд хөдөө аж ахуйтай холбоотой судалгаа хийдэг. Уур амьсгалын өөрчлөлт, газар хөдлөлт, зэрлэг амьтад хэрхэн уур амьсгалын өөрчлөлтөд нөлөөлдгийг судалж байгаа судлаачид ч бий. Бүгд л байгаль орчинтой холбоотой судалгаа хийж байна. Энэ бол маш чухал.
- Өөрийнхөө судалгааны ажлын талаар ярихгүй юу?
Би олон жил монголын хөдөө орон нутгийн иргэдийн амьдрал, амьжиргаа, нүүдлийн соёл, тэр дундаа нүүдлийн мал аж ахуйг судалж байна. Монголын нүүдлийн мал аж ахуйг судалж, хамгаалах нь маш чухал байна. Энэ бол бүх дэлхийн онцгой чухал соёл, үнэт зүйл юм. Өнөөдрийн энэ хуралд Монгол Улсаас, бүр Дундговь аймгаас хоёр малчин ирж оролцож байна. Тэд уур амьсгалын өөрчлөлт нь нүүдлийн малаж ахуй болон иргэдийн амьдрал амьжиргаанд хэрхэн нөлөөлж байгаа талаар маш чухал илтгэл тавьсан. Энэ нь хуралд оролцогчдод таалагдсан бөгөөд хамтран ажиллах ёстой талаар яриа өрнөсөн.
- Монгол Улс цөлжилтөөс хэрхэн сэргийлэх боломжтой бэ?
Энэ маш хэцүү асуудал байна. Уур амьсгалын өөрчлөлт нь монголын газар нутагт маш ихээр нөлөөлж байгаа. Миний бодлоор том том уул уурхай, тодруулбал нүүрсний уул уурхай нээх нь цөлжилтөд ихээр нөлөөлдөг. Анхаарал тавих хэрэгтэй.Хөдөө аж ахуйн салбар, ногоон салбартаа анхаарах нь чухал. НҮБ болон олон улсаас хэрэгжүүлж байгаа бодлого, судлаачдыг монголын засгийн газраас дэмжин,хамтран ажиллах хэрэгтэй.
- Та яагаад Монголын талаар судлах болсон бэ?
Би 10 жилийн сурагч байхдаа монголын түүхийн талаар багшаасаа сонсоод ямар гайхалтай түүх вэ, Монголд очиж үзнэ гэж боддог болсон. Ингээд оюутан байхад гайхалтай боломж гарч Олон Улсын хөтөлбөрт хамрагдаад, 20 настайдаа анх Монгол Улсад очиж байсан. Тэр цагаас хойш Монголд маш их хайртай болж, монголд дахин дахин очдог, салж чадахгүй болсон. Монгол хүн, монгол газар, монгол соёл маш их үнэтэй юм байна.
- Монгол малчдын талаар ярихгүй юу ?
Миний бодлоор малчид төгс байна. Бид л өөрчлөгдөх хэрэгтэй. Бид маш их хог хаяж хаягдал гаргаж байна, ус их хэрэглэж байна, бид нар байгаль оринтойгоо хэрхэн яаж харьцахаа мартсан байна. Бид Монгол малчдаас маш олон чухал юм сурч болно. Жишээ нь байгальтай хэрхэн зөв харьцах, зэрлэг амьтан, малтайгаа хэрхэн харьцах гэх мэт. Малчид бол монгол хэл, соёл, ёс заншил хамгаалж байгаа. Монголын түүх маш урт, судлах зүйл асар их.