Өнөөдөр буюу 2021.10.14-ний өдөр Төрийн ордонд УИХ-ын гишүүн Х. Ганхуяг, Х.Булгантуяа нар Хөрөнгө оруулалтын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн талаар мэдээлэл хийлээ.

Тус мэдээлэлд: 1993 онд батлагдсан Гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухай хуульд 2008 онд нэмэлт өөрчлөлт ороход гадаадын хөрөнгө оруулалтын босгыг 100,000 ам.доллараар тогтоосон байна. 2013 онд баталсан Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн

• 3.1.5.“гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж” гэж Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдсан, хуулийн этгээдийн нийт гаргасан хувьцааны 25 буюу түүнээс дээш хувийг гадаадын хөрөнгө оруулагч эзэмшиж байгаа бөгөөд гадаадын хөрөнгө оруулагч тус бүрийн оруулсан хөрөнгө оруулалтын хэмжээ нь 100 мянган америк доллар буюу түүнтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөс дээш байх аж ахуйн нэгжийг” гэж мөн
• 12.1.5.Монгол Улсад хөрөнгө оруулалт хийсэн гадаадын хөрөнгө оруулагч, түүний гэр бүлд Монгол Улсад зорчих олон удаагийн орж гарах виз болон байнга оршин суух зөвшөөрлийг холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу олгох гэж заасан байдаг.

Гэвч энэ хууль хэрэгжих явцад гадаадын иргэд ААН байгуулахдаа гадаадаас мөнгөн хөрөнгө шилжүүлсэн нь нотлогддоггүй, дансанд түр байршуулж ААН байгуулмагц дээрх хөрөнгө буцаан татагдах явдал их байгааг төрийн холбогдох байгууллагууд сайжруулах санал ирүүлсэн байна. Тиймээс гишүүдийн өргөн баригдсан хуулийн төсөлд:

• Монголд дор хаяж 2 ажлын байр бий болгосон байх, ААН орлогын албан татвар болон бусад албан татвар төлөх шаардлага тусгагдсан
• Байнгын оршин суугч болох болон олон удаагийн орж гарах виз авах асуудлыг холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу шийдвэрлэхээр туссан байна.

Гадаадын иргэн Монгол Улсад орох, гарах, дамжин өнгөрөх, оршин суухтай холбогдсон харилцааг зохицуулах хууль нь Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай хууль юм. Тус хуулийн 27.2-т Гадаадын иргэнд Монгол Улсад хувийн хэргээр оршин суух зөвшөөрлийг гэр бүлийн шалтгаанаар, цагаачлах, хөдөлмөр эрхлэх, хөрөнгө оруулах, суралцах, мэргэжил дээшлүүлэх, дадлага, эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил хийх болон хувийн бусад зорилгоор олгохоор заасан байдаг. Мөн тус хуулийн 27.4-т Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хувийн хэргээр оршин суугч гадаадын иргэдийн тоо нь Монгол Улсын харьяат хүн амын  3%, үүний дотор нэг улсын иргэн 1% хүртэл байхаар заасан байдаг. Мөн тус хуулийн 20.4-т Гадаадын иргэнд виз, визийн зөвшөөрөл олгох, визийн хугацааг сунгахаас татгалзсан үндэслэлийн талаар энэ хуулийн 16.1-д заасан байгууллага тайлбар өгөх үүрэг хүлээхгүй, 11.6-т Гадаадын иргэн виз авсан нь түүнийг Монгол Улсад нэвтрүүлэх баталгаа болохгүй байхаар заасан байдаг.

Өөрөөр хэлбэл, гадаадын иргэн харьяат виз авах, байнга оршин суух эрх авах зэрэг асуудлыг тус хуулийн дагуу зөвхөн ГХЯ, ХЗДХЯ, ГИХГ л шийдвэрлэхээр заасан байдаг. Хөрөнгө оруулалт хийсэн ч байнгын оршин суух эрх зайлшгүй авах үндэслэл болдоггүй, дээр зааснаар виз, байнгын оршин суух эрх өгөхгүй байх эрх ГИХГ-т байдаг.

Монгол улсын иргэншлийг Харьяатын хуулийн дагуу зөвлөн Монгол улсын Ерөнхийлөгч өгөх эрхтэй юм. Виз, байнгын оршин суух эрх, иргэншил нь маш нарийн зохицуулалттай хэрэгжиж ирсэн, цаашид ч тийм байна.

Гадаадын хөрөнгө оруулалтын босгыг 100,000 ам.доллараас 50,000 ам.доллар болгон бууруулах хүсэлтийг өнгөрсөн жилийн хугацаанд Монголын Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим, Жижиг дунд бизнес эрхлэгчид, Start-up бизнес эрхлэгчид, Америкийн худалдаа аж үйлдвэрийн танхимтай хийсэн хэлэлцүүлгээс дэвшүүлсэн санал юм.

Тус хэлэлцүүлэгт 1. Гадаадын хөрөнгө оруулагч нь тус бүр дор хаяж 100,000 ам.долларыг  дор хаяж 25%-тай дүйцүүлэн оруулахад монголын хөрөнгө оруулагч 300,000 ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийх шаардлага үүсдэг 2. Тус хөрөнгө оруулалтыг дансанд байршуулах, ГХОК хэмээн нотлох нь хүндрэл, чирэгдэл ихтэй, тэр тусмаа ковидын үед хэрэгжүүлэхэд хэцүү болсон талаар санал хүсэлт ирүүлсэн байна.

Манай улсад бүртгэлтэй гадаадын хөрөнгө оруулалттай шинээр бүртгүүлсэн ААН-ийн тоо 2007 онд 1611, 2011 онд 964, 2012 онд 796 байсан бол 2019 онд 233, 2020 онд цар тахлын улмаас 79, 2021 оны 1-р улирлын байдлаар 33 болж буураад байна.  

Дэлхийн банкнаас эрхлэн гаргадаг Doing business тайланд дэлхийн 118 оронд гадаадын хөрөнгө оруулалтын босго байдаггүй талаар заасан байдаг бөгөөд харин стратегийн хөрөнгө оруулалт, салбарт нарийн зохицуулалтууд тухайн орны хуулиар үйлчилдэг байна. Энэ нь манай улсын хувьд ч мөн адил үйлчилж байгаа.

Тус хуулийг өргөн барихаас өмнө Засгийн газраас дэмжсэн санал авсан бөгөөд мөн УИХ-ын Тамгын газраас МУ-ын Үндсэн хууль болон бусад хууль тогтоомж, Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалд нийцсэн эсэх талаар дүгнэлт авсны үндсэн дээр өргөн барьсан болно. 

Тиймээс хууль санаачлагчид ковидын үеийн эдийн засгийн хүндрэлээс гарах, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах үүднээс нэн чухал тус хуулийн 3 заалтад өөрчлөлт оруулан өргөн барьсан болно.

Одоогоор өргөн барьсан хууль нь хэлэлцэх шатандаа явж байгаа бөгөөд эцсийн байдлаар хэрхэн хэлэлцэн шийдвэрлэх нь УИХ-ын бүрэн эрхийн асуудал юм.