Монголчуудын нас баралтын тэргүүлэх шалтгаан болсон хавдар болоод аливаа өвчнийг оношлох, эмчлэхэд технологийн дэвшил чухал үүрэг гүйцэтгэж байна. Багаж, тоног, төхөөрөмж, технологигүйгээр өвчтөнийг оношлох, эмчлэхэд бэрх юм. Чухам ямар технологийн тусламжтайгаар иргэдийг анагааж, амьдрал бэлэглэдэг болохыг энд онцолъё. 

Төрөл бүрийн халдварт өвчнийг эрт үед нь шууд оношлох, хавдрын үе шатыг тодорхойлох, хорт хавдрыг гамма-цацрагаар шарж эмчлэх, бамбай булчирхайн хавдар, уушгины цусан хангамж, бөөрний байршил, зүрхний цусан хангамж, тэжээл дутагдал, шигдээс зэргийг ялган оношлох, ясны бүтэц, байршлыг оношлох, цээж болон шүдний зураг авахуулах зэрэг бүхий л онош, эмчилгээнд бид цөмийн технологийг ашиглаж байна. Түүнчлэн рентген оношилгооны төхөөрөмжүүд ашиглан хүний биеийн ясны хугаралгэмтэл, шүдний гажиг, уушигны үйл ажиллагаа зэргийг оношилоход өргөнөөр ашигладаг. 

Өөрөөр хэлбэл цөмийн технологийн тусламжтайгаар богино хугацаанд өвчнийг оношлох, эмчлэх гээд эрүүл мэндийн салбарт дэвшил, ололт бий болжээ. 

Дэлхийд ойролцоогоор 10 мянга гаруй эмнэлэг цацраг идэвхт изотоп, цацрагийн үүсгүүр бүхий тоног төхөөрөмж, рентген цацрагийн аппаратыг ашиглан нийт оношилгооны 90%-ийг гүйцэтгэж байна. Гадаад шарлагад ихэвчлэн ашигладаг бөгөөд орчин үед хөгжингүй орнуудад шугаман хурдасгуурыг ашиглах хандлага нэмэгдэж, дэлхийд жилд 30 мянган хүн гадаад шарлагын эмчилгээ  хийлгэдэг гэсэн  мэдээлэл бий. 

Харин Монгол улсад 1961 онд Улаанбаатар хотод Цацраг туяа эмнэлэг байгуулагдан хорт хавдрыг гамма-цацрагаар шарж эмчлэх ажил эхэлсэн бөгөөд 1982 онд Хавдар судлалын үндэсний төв болон өргөжсөн байдаг. Түүнчлэн Улсын нэгдүгээр төв эмнэлгийн цөмийн онош зүйн тасагт 1970-аад оны дунд үеэс эхлэн хүний эд эрхтний үйл ажиллагааг хянах, өвчнийг оношлох, эмчлэхэд цацраг идэвхт изотоп болон цөмийн технологийн нарийн багаж төхөөрөмжийг ашиглаж иржээ. 

   Манай улсад 340 гаруй эмнэлгийн байгууллага цацрагийн үүсгүүрийг эмчилгээ, оношилгоонд ашиглаж байна. Монгол Улсын анагаах ухааны салбарт цөмийн технологийн хөгжил дараагийн шатандаа шилжиж, хосолсон болон дэвшилтэт технологийг ашиглаж байна. Тухайлбал СПЕКТ/СТ (спект сити) ашиглан эмгэгийн талаарх мэдээллийг эсийн болон бүтцийн түвшний өөрчлөлтүүдийн хүрээнд оношилж, хавдрын цацраг эмчилгээнд 2019 оны зургадугаар сараас анх удаа шугаман хурдасгуурт иж бүрэн системийг нэвтрүүлэн гурван хэмжээст эмчилгээг хийж эхлээд байна.

Иргэд бидний тэр бүр мэдээд байдаггүй технологи эрүүл мэндийн салбарт ямар ололт дэвшил авчирсныг үгээр хэлшгүй юм. Жилд 6000 хүн хорт хавдартай гэж шинээр онош тогтоолгодгоос 700-800-д нь туяаны эмчилгээ хийдэг байна. 

Иод-131 изотопыг ашиглан бамбай булчирхайн хавдар, уушигны цусан хангамж, бөөрний байршил, зүрхний цусан хангамж, тэжээл дутагдал, шигдээс зэргийг ялган оношлож байна. Харин Техниций-99 изотопыг ашиглан бөөрний үйл ажиллагаа, ясны бүтэц, байршил зэргийн зураг авч оношилгоо хийж байна. Мөн Цөмийн технологийн тусламжтайгаар амын хөндийн доторхийг нарийн оношлох нөхцөл бүрджээ. Өөрөөр хэлбэл мэсгүйгээр хүний дотоод эрхтнийг бүрэн харж, эрт оношлох, эмчилгээний аргыг зөв сонгоход цөмийн технологи тусалж байна. 

Цөмийн оношилгоо эмчилгээний үеийн цацрагийн хамгаалалт, хяналтыг орчин үеийн багаж төхөөрөмжөөр хийдэг болж, жилд ойролцоогоор 2400 өвчтөнд бөөр, яс, бамбай, зүрх, уушиг, элэг цөс зэрэг эрхтэн тогтолцооны үйл ажиллагааны оношилгоо, бамбайн даавруудыг тодорхойлох шинжилгээг, бамбай булчирхайн хордлогот бахуу, хорт хавдрын эмчилгээг 150 гаруй өвчтөнд тус тус хийж байгаагийн зэрэгцээ туяа эмчилгээний хүндрэл буурч хавдрын өвчлөлд эерэг үзүүлэлт гарч байна. Түүнчлэн зөвхөн гадаад улс оронд хийгддэг байсан оношлогоо, эмчилгээ Монгол улсын эрүүл мэндийн салбарт нэвтэрснээр гадаадад эмчилгээ оношилгоо хийлгэхээр явах иргэдийн урсгал саарч, эх орондоо эмчлүүлэх боломж нээгдэж байна. Энэ бол нийгэм эдийн засагт үзүүлж буй хамгийн том ач холбогдол юм. 

Монгол Улсад цөмийн анагаах ухааны салбарт шинэ техник, технологи нэвтэрснээр хөгжлийн шинэ шатанд гарах нөхцөл бүрдэж байна. Өнөөдөр хүн бүхэн эмнэлгийн тусламжийг ямар нэгэн байдлаар авч байгаа. Харин иргэдийн мэддэггүй ч өдөр тутам хэрэглэж, ашиглаж байдаг цөмийн технологи эрүүл мэндийн салбарт ийнхүү бүрэн нэвтэрч, өргөн ашиглагдсанаар эрдэнэт хүмүүсийн амь насыг аварч, аюулт өвчнөөс анагаахад тус дэм болж байна. Энэ бол яахын аргагүй технологийн дэвшлийн ач холбогдол юм. 

Иргэн та өдөр бүр, цаг минут тутамдаа цөмийн технологийг хэрэглэж байдгийг мэддэг уу?

Цөмийн технологи Монголд нэвтрээд хагас зуун жил болж байгаа бөгөөд  танил биш ч танил энэ технологи нийгмийн бараг бүх салбарт хэдийнэ нэвтэрч, өдөр тутмын хэрэглээ болжээ.