Шинэ үндсэн хууль нь 1992 онд батлагдаж УИХ-ын гишүүдийн тоог 76 байна гэж хуульчилсан. Тухайн үед манай улс 2 сая хүн амтай байсан бөгөөд 26000 иргэний дунд нэг төлөөлөл УИХ-д байх ёстой гэж тооцож байжээ. Тэгвэл өдгөө 3.3 сая болж өссөн бөгөөд энэхүү тоо нь дээрх жишгээр тооцвол 125 болгох тооцооллыг судлаачид гаргажээ.
Аль ч нам олонх болсон үед Үндсэн хуульд гар дүрдэг жамтай. 2019 онд Монгол ардын нам УИХ-д олонх суудалтай үедээ үндсэн хуулинд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан. Уг заалтад Засгийн газрын гишүүн дөрвөөс дээш давхар дээлтэй байхыг хориглосон. Өөрөөр хэлбэл УИХ гишүүн, Засгийн газрын гишүүн буюу сайдын үүрэгт ажлыг давхар хашихгүй гэж заасан нь өнөөдөр хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байна.
“Давхар дээл”-тэй байхаар тохирчээ
Тэгвэл өнгөрсөн жилээс эхлэн давхар дээлэнд санаархагч ихэнх УИХ-ын гишүүд Засгийн газрын гишүүдээ шүүмжилж дан дээлт сайдууд зангараггүй байна, ажлаа хийж чаддаггүй, асуудлаа шийдэж “барахгүй” байна гэхчилэн шүүмжлэх нь ихсэв. УИХ гишүүд нь сайд нараа үл тоон, сайдын албан тушаалыг улстөрч, менежер хүн хийх ёстой юм байна зэрэг шүүмжүүдийг бүтэн жил ярьж эхлэв.
Хагас жилийн өмнө Эдийн засаг, хөгжлийн яам болон Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам гэх хоёр яамыг шинээр байгуулсан нь өнөөдрийг хүртэл сайдгүй ажилласаар байгаа. Учир нь дээрх яамдын сайдыг одоогийн хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа хуулиар ГАДНААС томилох юм.
Гэвч Сайд болохоор санаархаж, нүдээ ухахаас буцахгүй байгаа гишүүд Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахыг хүлээнэ. Засгийн газарч давхар дээлийг дэмжиж байгаа. Тэгэхээр үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах асуудлыг ирэх зургадугаар сард хэлэлцэж нэмэлт өөрчлөлт оруулж бүх сайд нар давхар дээлтэй байж болохоор хуульчилж заахаар УИХ гишүүд, улс төрийн намууд тохиролцоонд хүрсэн байна.
УИХ-ын тоог 120 болгоно
2021 оноос эхлээд Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга буюу төрийн гурван өндөрлөг удаа дараа парламентын засаглалыг дэмждэг, харин ч гишүүдийн тоо олон болж улс эх орны эрх ашгийг хамгаалах ёстой гэдэг байр суурийг нэг өнгөөр илэрхийлж байсан. Тэгвэл энэ хаврын улс төрийн гол акц нь ХҮН, Үнэн ба зөв нам зэрэг жижиг намуудаар гишүүдийн тоог нэмэх нь зүйтэй гэдэг дуу хоолойг хүргэж ард түмнээс санал асуулга, гарын үсэг зуруулаад эхэлсэн нь наадмаас өмнө эдгээр үйл явдлууд өрнөхийг илтгэж байна.
ХҮН намын дарга Т.Доржханд, Үнэн ба зөв намын дарга А.Отгонбаяр нар УИХ гишүүдийн тоог 200 давуулж эрх мэдлийг нь бууруулах юм бол луйвар булхай хийдэг хүмүүс гишүүн болох гэж улайрахгүй. Гишүүдийн тоог нэмж Мажоритар тогтолцоог халах нь зүйтэй гэдэг байр суурь илэрхийлж байгаа. Харин хувь тэнцүүлсэн буюу пропорциональ тогтолцоотой байх ёстой гэж шаардаж буй юм.
Дээрх хоёр үндсэн том өөрчлөлтийг ирэх зургадугаар сард хийнэ. Ингэснээр 2024 онд УИХ 125 гишүүнтэй. Харин ирэх наймдугаар сард Засгийн газар гишүүдээ сольж бүгд давхар дээлтэй болохоор ТОМЧУУД тохирчээ.
Төр.мн
Яана даа. Гол асуудал тоондоо биш чанартаа гэдгийг бүх хүн л мэдэж байгаа. Зөв бодлого явуулбал улс орон хөгжинө, түүнээс биш гишүүдийн тоог нэмлээ гээд хөгжихгүй гэдгийг мэдсээр байж өөрсдөдөө ашигтай л бол юу л бол юу хийх юм даа..