“Өв дархлаа-залуус” нэртэй гэр форумыг Говь-Алтай, Архангай аймгийн оюутан, залуучуудын байгууллага хамтран зохион байгуулж, Монгол Улсын Соёлын яам болон нүүдэлчин ахуйг бүрдүүлсэн “Монгол Номадик” цогцолбор дэмжиж ажиллав.

Гэр форумд оролцогчид үндэсний дээл хувцсаараа гоёж, монгол гэрт чуулснаараа онцлог байлаа. Тэдний зарим нь гэр форумд оролцохоор Архангай аймгийн Хотонт сумаас хөхүүр болон айргаа авчирсан бол хамгийн холын төлөөлөгч нь Африк тивийн Бүгд Найрамдах Мозамбик Улсаас Монголд суралцагч Белармина, Япон Улсын иргэн, залуу монгол судлаач Изуми нар байлаа. Ийнхүү залуус өв соёлоосоо суралцаж, түгээн дэлгэрүүлж, Монголоороо гоёхыг уриаллаа. 

    Гэр форумыг Говь-Алтай аймгийн “Ирээдүй-Алтай” холбооны тэргүүн Т.Сайхнаа, Архангай аймгийн “Нэгдсэн ирээдүй” холбооны тэргүүн Д.Жавзандулам нар удирдаж, Монгол Улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Б.Галаарид, С.Эрхэмбаяр, Монголын сайхан бичигтэн, уран бичлэгийн багш Б.Ариунтуяа, Э.Амаржаргал, “Эхлэх цэг-Эргэх холбоо” ТББ-ын тэргүүн Д.Соёлмаа, биет бус өв тээгч Ч.Цогбадрах зэрэг өвлөн уламжлагчид урилгаар оролцож, өв соёлоо залууст таниуллаа. 

Түүнчлэн Увс аймгийн язгуур урлагийн “Омогшил” хамтлагийн ахлагч Б.Бурмаа, өв тээгч Л.Нарангэрэл нар оролцож, баруун монголын бий биелэгээг найз нөхдөдөө зааж, дуучин “Дэндэв” буюу Г.Эрдэнэбаяр ая дуугаа өргөж, “Нэгдсэн ирээдүй” холбооны зөвлөх С.Алтантөгс үйл ажиллагааг хөтлөн явууллаа.

УРТЫН ДУУТАЙ ГЭР ФОРУМ

    Морин хуур, уртын дууны эгшгээр “Өв дархлаа-залуус” гэр форум эхэллээ. Монгол ардын дууны сонгодог хэлбэр, охь дээж нь болсон уртын дууны өв соёлыг залууст таниулах цагийн сургагч багшаар Монгол Улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Улсын начин, уртын дууч С.Эрхэмбаяр ажилласан юм. 

Тэрбээр уртын дууг зохиомж, далайцаар нь айзам, суман, бэсрэг гэж гурав ангилдаг бөгөөд анхан шатанд “Зээргэнтийн шил”, “Нарийн сайхан хээр”, “Хулст нуур”, “Хөөрхөн халиун” зэрэг бэсрэг уртын дуунуудыг дуулж сурахыг захив. “Уртын дууг өөрийнхөөрөө дуулж болохгүй, өөрийн хэмжээндээ дуулах ёстой. Уртын дууг гоё дуулахаасаа илүү зөв дуулах нь чухал” гэлээ. 

    Уртын дууны аялгуунаас гадна үгийн агуулгыг анхаарах хэрэгтэй, тухайлбал “Жаахан шарга”, “Шалзат баахан шарга” зэрэг дуунуудыг найр наадамд дуулдаггүй болохыг сануулав. Эцэст нь “Уртын дуу бол амьсгалын урлаг” болохыг онцлоод оролцогчдын дунд 32 цагаан лонх тоолох уралдаан зарлаж, ялагчийг гарын бэлгээрээ мялаав. 

УРАН БИЧЛЭГТЭЙ ГЭР ФОРУМ 

    “Архангай аймгийн Хайрхан сумын уугуул, Монголын сайхан бичигтэн, уран бичээч Б.Ариунтуяа, сайхан бичигтэн Э.Амаржаргал нар Монгол уран бичлэгийн өвийн сургагч багшаар ажиллав. 

     Б.Ариунтуяа багш “Уран бичлэг нь бүтээлч сэтгэлгээ хөгжүүлэхээс гадна сэтгэлийг нэг цэгт төвлөрүүлж, төв болгож, амар амгаланг мэдрүүлдэг, тэвчээрт сургадаг урлаг” гэлээ. Тэрбээр залууст бийр, бэх, янтай, муутуу гэх бичгийн дөрвөн эрдэнийг танилцуулж, тэдгээрийг ашиглан хэрхэн уран бичих талаар зөвлөгөө өгөв. Дараа нь багуудад даалгавар өгч, уран сайхан бичигтнийг тодруулсны зэрэгцээ гэр форумд оролцогчдын нэрийг уран бичлэгээр бичиж өглөө. 

БИЙ БИЕЛГЭЭТЭЙ ГЭР ФОРУМ

Монгол бий биелгээ, уламжлалт бүжгийн урлагийн талаар залууст таниулах цагийн сургагч багшаар Увс аймгийн язгуур урлагийн “Омогшил” хамтлагийн ахлагч, Соёлын биет бус өв тээгч Б.Бурмаа, тус хамтлагийн бүжигчин Л.Нарангэрэл нар ажиллав. 

  Өв тээгч Б.Бурмаа “Бий биелгээ нь монгол хүний ажил үйлс, зан үйл, хэв шинж, амьдралын агуулгыг бийлээч хүний сэтгэлийн хөдлөл, уран намбаар бийлж харуулдаг онцлогтой. Бий биелгээг дээр үеийн уламжлалт зүйл гэхээсээ илүү орчин үеийн зүйлтэй холбож тайлбарлахыг хичээдэг. Бие биелгээг хүмүүст зааж, сургахдаа дуртай. Тийм ч учраас “Өв дархлаа залуус” гэр форумын урилгыг хүлээн авсан гэлээ. 

ӨВ ДАРХЛДАА: ГЭР БАРИХ, АЙРАГ ИСГЭХ, УУЛ ОВООГОО ТАХИХ УЛАМЖЛАЛ БА ЗАН ҮЙЛ

“Өв дархлаа-залуус” гэр форумын хөтөлбөрийн дагуу Монгол гэрийн уламжлалт урлал, зан үйлийн талаар “Монгол Номадик” цогцолборын ажилтан Б.Лантуусайхан, өв тээгч Ч.Цогбадрах нар монгол гэрийн онцлог, гадаад, дотоод бүрдлийн талаар ярьж, залуусаас асуулт асууж, мэдлэгийг нь сорив. 

Нутаг сэлгэн нүүдэллэхэд тохирсон, ачиж тээхэд хөнгөн, барьж буулгахад авсаархан монгол гэр нь тооно, унь, хана, хаалга, багана зэргээс бүрдэх яс модтой, өрх, дээвэр, цаваг, туурга зэрэг бүрээстэй, байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүнээр өвч бүтдэг, өвөрмөц шийдэл бүхий эко сууц болохыг залуус мэдэж авав. 

Дараа нь гүүний айраг исгэх уламжлал, холбогдох зан үйлийн талаар өв тээгч Д.Соёлмаа мэдээлэл өглөө. Сайхан айраг боловсруулахад арга ухаан, дэг, уламжлал, ажил, үйлдлийн эрэмбэ дараа, өвлөн тээгчийн эв дүй, сурц, туршлагаас гадна мал сүргийн бэлчээр нутаг, ус, ургамлын онцлог, зохирол хамааралтай байдгийг хэлж өгөв. Гэр форумд оролцогчид хуруудаж, дэмбээдэх наадмаас суралцаж, хожигдсон багаа айргаар шийтгэв. 

    Гэр форумын нэгэн хүндтэй зочин нь Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, зохиолч, сэтгүүлч, доктор Б.Галаарид байлаа. Залуус их, бага гэрийн гадаа тойроглон зогсож “Уул овоо тахих уламжлал, холбогдох зан үйл”-ийн талаар сонсов.

      Доктор Б.Галаарид уул хайрхны тэнгэрийг тайх, овоог тахих уламжлал, түүх, агуулга, бэлгэдэл, алдаа дутагдлын талаар судлагаатай мэдээлэл өгч, цахим орчин дахь зөрүүтэй элдэв мэдээлэлд болгоомжтой, сэрэмжтэй хандаж, язгуурын мэдлэгээ танин мэдэж явахыг захьсан юм. Тэрбээр залууст ном, бүтээлээрээ бэлэг барив. 

Гэр форумд оролцогч залуус “Өв эрдэнэ”, “Соёл эрдэнэ”, “Өв уламжлагч”, “Соён гэгээрүүлэгч” нэртэй дөрвөн багт хуваагдаж, өв тус бүрээр даалгавар гүйцэтгэж, уралдаан, тэмцээнээр өрсөлдсөн юм. Нийлбэр оноогоор Б.Мөнхцогт ахлагчтай “Соён гэгээрүүлэгч” баг тэргүүлж, Э.Хүрэлболд ахлагчтай “Өв уламжлагч” баг дэд байрт шалгарав. 

    Соёлын өвийг биет болон биет бус гэж ангилдаг бөгөөд Монголын ард түмний оюун санаагаар бүтсэн эх хэл, ардын зан заншил, мэдлэг ухаан, дуу хөгжим, наадам, ардын арга ухаан, уламжлалт технологи зэргийг биет бус өвд тооцдог байна. Хүн төрөлхтний сан хөмрөг ЮНЕСКО-гийн соёлын өвийн жагсаалтад Монголын ард түмний нэрээр бүртгэгдсэн зарим өвийг оюутан, залууст танин мэдүүлж, түгээн дэлгэрүүлэх зорилго бүхий гэр форум ийнхүү амжилттай болж өндөрлөлөө.