Нийслэлийн Засаг даргын Нийгмийн салбар, ногоон хөгжил болон агаар, орчны бохирдлын асуудал хариуцсан орлогч О.Номинчимэгтэй ярилцлаа. Тэрбээр ажлаа аваад нэг сар болж буй. 

Сурсан мэдсэн, үзсэн харсан, уншсан, туулснаараа тэр улс төр дэх шинэ дүр. МУИС, Токиогийн их сургууль, Колумбийн Хуулийн сургуульд эрх зүйч, хууль зүйн мэргэжлээр сурч, магистр хамгаалсан, англи, япон хэлтэй. 

МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль болон СЭЗИС-д багшлахаас эхлээд “Мицубиши” корпорацын Улаанбаатар дахь төлөөлөгчийн газар, өмгөөллийн “Номин энд Адвокатс” ХХН-ийн захирал, УИХ-ын Тамгын газрын тэргүүн дэд дарга, УИХ-ын даргын Хууль зүйн бодлогын зөвлөхөөр ажиллаж байсан туршлагатай. Өөрөөр хэлбэл, түүний үзэл баримтлал, ёс суртахуун, ажил, амьдралын зам мөр хуулийн хүрээлэлд өнгөрчээ.  

-Ажил буцалсан их айлын гал тогоог барих хариуцлагатай албанд эмэгтэй хүн ирсэнд олзуурхаж байна. Хүүхэд хамгаалал гэх том сэдвээс “тасалж”, “Сургууль цэцэрлэгийн орчин дахь хүүхэд хамгаалал” сэдвийн хүрээнд цөөн асуултад хариулт авъя. Хүүхэд гэртээ харих болон сургууль, цэцэрлэгийн орчинд эрсдэлд орох тохиолдол элбэг байна. Хүүхэд хамгааллын ажил бол гэрт ч, хөгжиж боловсрох орчинд нь ч аюулгүй байдлыг бий болгохоос эхэлнэ. Сургууль, цэцэрлэгийн орчныг хэрхэн аюулгүй, хүүхдэд ээлтэй болгох вэ. Энэ чиглэлд ямар ажил хийх вэ?   

-Улаанбаатар хотод 2023-2024 оны хичээлийн жилд төр, хувийн хэвшлийн 667 цэцэрлэгт 130 мянган хүүхэд, ерөнхий боловсролын 310 сургуульд 384 мянга орчим сурагч суралцаж байна. Эдгээрээс 90 мянган сурагч хотын төвд буюу Их, Бага тойрууд суралцахаар 3-5 км, зарим тохиолдолд үүнээс ч урт замыг туулж байна. Энэ нь хүүхдийг олон төрлийн эрсдэлд оруулж байгаа хамгийн том шалтгаан.

Нөгөө талдаа нийгмийн бухимдал, авто замын ачааллыг нэмэгдүүлж буй том хүчин зүйл юм. Хол зам туулж боловсрол олж байгаа хүүхдүүд өдрийн ихэнх цагийг сургуульдаа ирэх, гэртээ харихдаа зарцуулдаг учраас ядрах, амарч чадахгүй байх, хоолны буруу дадал зуршилтай болох, дархлаа сулрах, стресстэх гэх мэт олон муу үр дагавар гарч байна.

Тиймээс хүүхдүүдийг хамгаалах, хүүхдэд ээлтэй сургууль, цэцэрлэгийн орчныг бий болгохоор нэн тэргүүнд зорьж байна. Хүүхэд хамгааллын талаар ярихын тулд эцэг эхийн хариуцлагатай оролцооноос гадна төрийн гэр бүл рүү чиглэсэн цогц бодлого, хүүхдэд ээлтэй суурь реформыг хийх зайлшгүй шаардлага үүссэнийг дурдах хэрэгтэй. Гэр бүлийн орчин эрүүлжихгүй бол хүүхэд хамгааллын эцсийн цэг нь “Түр хамгаалах байр” байсаар байна. Угтаа хүүхэд гэр бүлдээ аюулгүй, тайван, хайраар дутахгүй, асран хамгаалагчийнхаа хараа хяналтад өсвөл тэр нь хүүхэд хамгаалал болох учиртай.

Тиймээс энэ чиглэлд өөрчлөлт хийхийг зорилгоо болгож буй. Олон улсын байгууллагуудтай хамтран, сайн туршлагыг судлах, сургуулийн орчныг аюулгүй болгох, хүүхдийн дуу хоолойг сонсох гэх мэт суурь ажлуудыг эхлүүлсэн.

-Хотын төв рүү хүүхдээ зөөдөг шалтгаан нь гэр хороолол дахь сургууль, цэцэрлэгийн хүртээмжгүй байдал. Сүүлийн 30 жилд их, дээд сургууль, цэцэрлэг, ерөнхий боловсролын сургууль барихдаа хотынхоо А бүсэд газар олгосон. Үүний зэрэгцээ төвийн сургуулийн чанар, хүртээмж сайн гэсэн ойлголтыг эцэг эх, сурагчдад өгсөн нь дээрх 90 мянган хүүхдийн урсгалыг бий болгосон. Энэ тоо цаашид ч өснө. Тэгэхээр хотын зах руу, гэр хороолол дунд энэ төрлийн бүтээн байгуулалт хийх үү?    

-Ерөнхий боловсролын сургуулийн насны хүүхэд жилд дунджаар 20 мянга, цэцэрлэгийн насны хүүхэд жилд 7 мянга орчмоор нэмэгдэж байгаа. Энэ өсөлтийг хангахын тулд нийслэлд жилд 960 хүүхдийн суудалтай 14 сургууль, 240 хүүхдийн ортой 20 цэцэрлэг барих шаардлагатай. Хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ гээд байршил харгалзахгүйгээр сургууль, цэцэрлэгийн өргөтгөл нэмж барьсаар байх уу гэдгээ эргэн харах хэрэгтэй болжээ. Нийслэлийн Бодлогын судалгаа, шинжилгээний төв гэж бий. Тус төвөөс ерөнхий боловсролын сургуулиудын болон тойргийн бус хүүхдүүдийн зорчих хөдөлгөөний орон зайн судалгааг хийсэн. Судалгаагаар гэр хороололд дэд бүтэц, боловсролын байгууллагын хүртээмжийг нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгаа учраас цаашид бүтээн байгуулалтын хөрөнгө оруулалтыг хотын зах руу чиглүүлнэ. Хүүхдүүдэд гэртэйгээ ойрхон сургуульдаа сурах нөхцөлийг бүрдүүлнэ гэсэн үг. 

-Сургууль орчмын стандарт гэж бий. Харамсалтай нь манай хот төлөвлөлтийн алдаатай бодлогоос уу, гүйцэтгэгчийн сэтгэлгүй байдлаас болдог уу, сургууль орчмын аюулгүй байдал алдагдсан. Сургууль орчмын бүсийг яаж аюулгүй болгох вэ?

-Нийслэлийн ерөнхий боловсролын сургуулиудын гаднах орчны стандартад шалгалт хийхэд 50 хувь нь хангалтгүй дүн гарсан. Бид хүүхдүүдийн сурах орчныг сайжруулахын тулд хэд хэдэн чиглэлд анхаарч ажиллана. Нэгдүгээрт, БНСУ-ын олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага КОЙКА-тай хамтраад “School zone” буюу сургууль орчмын бүсийн стандартыг сайжруулах, хүүхдэд ээлтэй байдлаар тохижуулах төслийг 10 сургуульд хэрэгжүүлэхээр сургуулиа сонгосон. Мэдээж аравхан сургууль дээр хийх нь чамлалттай учраас ойрын хугацаанд сургууль орчмын гарц, гэрэлтүүлгийг сайжруулна.

Тээврийн цагдаагийн албатай хамтраад олон улсын сайн туршлагыг туршиж үзсэн. Эцэг эхчүүд болон сурагчдаас өндөр үнэлгээ авсан учраас гэрэлтдэг 102 “Лед гарц”-ыг сургууль, цэцэрлэг орчимд суурилуулах ажил эхлээд байна. Үүнтэй зэрэгцүүлээд “Хар цэг”-ийн буюу осол аваар их гардаг, хүүхэд гэмтэж бэртдэг газруудыг тогтоож, гэрэлтүүлэг, камержуулалт, тэмдэг тэмдэглэгээг сайжруулна.

Хүүхдүүдийг сонсож, тэдний саналыг аль болох шийдвэр гаргах түвшинд тусгана. Ерөнхий боловсролын сурагчдаас “Та бүхний сурах, амьдрах орчныг сайжруулахын тулд юу хийх ёстой вэ” гэж санал асуулга авсан. Хүүхдүүд арван асуудал нэрлэсэн. 

-Хүүхдүүд түлхүү ямар санал хэлж байна вэ? 

-Хүүхдүүд санал асуулга, хэлэлцүүлэгт маш идэвхтэй оролцсон. Дугуйн замыг сайжруулах, спорт заалыг хүртээмжтэй болгох гэх мэт дэд бүтэцтэй холбоотой санал нэлээд ирүүлсэн. Мөн хүүхдийн сэтгэлзүйн асуудал, түүнийг хэрхэн хуваалцаж, даван туулахтай холбоотой санал эхний арван асуудлын гуравт нь дурдагдсан байна. Сурагчдын олонх нь сэтгэлзүйн үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлж, чанарыг сайжруулахыг хүссэн.Тодруулбал, сургууль бүр ажлаа мэддэг, хүүхэдтэй харилцах ур чадвартай, мэргэжлийн сэтгэлзүйчтэй болох хэрэгтэй байна гэж хүүхдүүд хүссэн. Хоёрдугаарт, сургуулиуд сурагчдын сэтгэлзүйн клубтэй болох хэрэгтэй талаар олон санал ирсэн. Магадгүй үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртдөг, сэтгэлзүйн асуудалд орчихоод яахаа, хэнтэй хуваалцахаа мэдэхгүй олон хүүхдэд хоорондоо ярилцдаг талбар хэрэгтэй байгааг эндээс харж болохоор байна. 

-Сэтгэл зүйч болон нийгмийн ажилтангүй сургууль, цэцэрлэг хэчнээн байна вэ. Энэ төрлийн мэргэжилтнүүд дутагдалтайг хүүхэд хамгааллын чиглэлээр ажиллагсад хэлдэг? 

-2023 оны хичээлийн жилд нийслэлийн ерөнхий боловсролын 175 сургуульд 185 сэтгэлзүйч ажиллаж байна. Төрийн өмчийн болон төрийн бус өмчийн нийт 313 сургуулиас 138 сургууль сэтгэлзүйчгүй. Нийслэлийн ерөнхий боловсролын сургуульд 321 нийгмийн ажилтан ажилладаг. Манай ажиллах хүчний секторт чадамжтай хүний нөөцийн хүрэлцээ хангалтгүй талаарх судалгаа бий. Ажиллах хүчний хүрэлцээгүй байдлаас гадна тэднийг чадавхжуулах, ур чадварыг сайжруулах нь ч мөн чухал асуудал юм. Тиймээс НҮБ-ын Хүүхдийн сантай сэтгэлзүйн эрүүл мэндийн үйлчилгээг сайжруулахаар хамтран ажиллана.

-Багш, нийгмийн ажилтан, сэтгэлзүйч зэрэг хүүхэдтэй ойрхон ажилладаг хүмүүсийн ажлын арга барил, статус үүргийг сайжруулмаар санагддаг.

-Хүүхдэд ээлтэй улс орнуудын бодлогыг харахаар нийгмийн байгууллагууд нь дата мэдээллээ маш сайн солилцож, түүндээ тулгуурласан хүүхэд хамгааллыг хэрэгжүүлдэг. Тухайлбал, гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртдөг байх магадлалтай хүүхэд тус бүрд сургуулийн нийгмийн ажилтан, сэтгэлзүйч, ангийн багш, найзууд, цаашлаад өрхийн эмч, цагдаа, хорооны хэсгийн ахлагч, Засаг дарга, хөрш айл гэх мэт олон талын эх сурвалжийн тусламжтайгаар дата үүсгэдэг.

Хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдэд биеийн гэмтлээс гадна сэтгэлийн хямрал үүсчихсэн байдаг. Хүнээс айх, найз нөхөдтэйгөө харилцахаа болих, хоолноос гарах, унтаж чадахгүй байх, ганцаардмал болж, зожиг нууцлаг байдлыг хүсэх, бухимдуу болох зэрэг зан харилцааны өөрчлөлттэй болох нь ихэвчлэн хүчирхийллийн үйлдлээс үлдсэн шинж тэмдэг байх магадлалтай. Тиймээс хүүхдээ анзаарч, шинж тэмдгүүдийг нь анхаарч, хүүхэдтэйгээ найз болох хэрэгтэй. Энэ бол маш том хүүхэд хамгаалал. 

-Цаашид хүүхэд хамгааллын салбарыг сайжруулахын тулд ямар ажил хийх вэ?

-Хүүхэд хамгааллын чиглэлээр хүний нөөцийн чадавхжуулалтаас эхлээд сэтгэлзүйн эрүүл мэнд, хүүхдийн хоолны шим тэжээл гээд хийх зүйл олон бий. Мөн хүүхэд хамгааллаас хүүхэд хөгжил рүү чиглэсэн бодлогыг бид дэмжих ёстой. Олон улсын судалгаагаар бага насны хүүхдэд хамгийн их нөлөөлөл, хүмүүжил олгодог хичээл нь урлаг, уран зохиол байдаг. Бие бялдрын хувьд биеийн тамир, спортын хичээлүүд. Спортоор хичээллэснээр багаар ажиллаж сурна. Уран зохиолоор хүний сэтгэлийг мэдэрнэ, урлагаар гоо зүйг мэдэрч сурна. Тэгэхээр хүүхдийг хөгжүүлж, нийгэмшүүлж, бие хүн болж төлөвшүүлэх нь чухал. Үүнд Нийслэлийн Засаг даргын дэргэдэх байгууллагууд анхаарч ажиллаж байна.

Эх сурвалж: “Өнөөдөр” сонин