Толгой өвдөлтийг гарал үүслээр нь анхдагч ба хоёрдогч гэсэн хоёр бүлэгт хуваана. Анхдагч толгой өвдөлтийн үед үзлэг, шинжилгээгээр ямар нэг органик шалтгаан олдохгүй. Анхдагч толгой өвдөлтөд мигрень, хүчдлийн толгой өвдөлт, толгойн багцалсан (кластер) өвдөлт зэрэг тархины бүтцийн өөрчлөлттэй холбоотой бус эмгэгүүд хамаардаг. Харин хоёрдогч буюу шинж тэмдгийн толгой өвдөлт нь тархи болон тархины мэнэн бүрхэвчийн үрэвсэл, тархины буглаа, аалзавч бүрхүүлийн дорх цус харвалт, гавал тархины гэмтэл, хавдар, хамрын дайвар хөндийн үрэвсэл, хордлого зэргийн улмаас үүснэ.
Дараах толгой өвдөлтүүд зонхилон тохиолдоно. Үүнд:
1.Хүчдлийн(булчин чангарлын) толгой өвдөлт
2.Мигрень
3.Архаг өдөр тутмын толгой өвдөлт
Хүчдлийн толгой өвдөлт
Энэ нь гавлын гадна талын хөндлөн судалт булчин чангарсантай холбоотой үүснэ. Тархалт хүн амын дунд 78%-ийг эзлэх бөгөөд ихэвчлэн оюуны хөдөлмөр эрхэлдэг, толгой хүзүү нэг хэвийн байрлалд удаан хугацаагаар сууж ажилладаг эсвэл стресс, ачаалалтай, нойргүйдэлтэй хүмүүст зонхилон тохиолдоно.
Шинж тэмдэг:
Толгой нийтдээ, эсвэл дагз-зулай, зулай-духны орчимд байрлах хөших, дүйрэх, дарсан, багласан мэт өвдөлт
Хөнгөнөөс дунд зэрийн хүчтэй өвдөлт
Өвдөлт биеийн хүчний ачааллаар дордохгүй
Толгой, хүзүү, мөрний булчин хөндүүрлэж, эмзэглэлтэй болж болно.
Энэ нь удамшлын шалтгаантай судас зохицуулгын өөрчлөлтийн улмаас үүснэ. Тархалт хүн амын дунд 16 %-ийг эзэлдэг.
Эмнэлзүйн үндсэн шинж тэмдэг нь толгой таллаж, лугшиж, хүчтэй өвдөх хөдлөл бөгөөд өвдөлт ихэвчлэн нүдний ухархай, дух-чамархайн орчимд төвлөрөн, толгойн нэг талыг хамрана. Ихэвчлэн гэрэл, дуу чимээ, хөдөлгөөнд сэдэрдэг. Зарим хүмүүст дотор муухайрах, бөөлжих зовиур илэрдэг. Мигрений толгой өвдөлт нь хэдэн цагаар үргэлжилдэг бөгөөд 3 өдөр хүртэл ч үргэлжилж болно.
Нийт хүн амын гурван хувь нь архаг өдөр тутмын толгой өвдөлттэй байдаг. Толгой өвдөлт сард 15-аас дээш хоногт, гурваас дээш сарын турш илэрвэл архаг өдөр тутмын толгой өвдөлт гэнэ. Архаг өдөр тутмын толгой өвдөлт нь толгой өвдөлтийн биеэ даасан хэлбэр бус, уг хүмүүсийн олонхи нь мигрень, булчин чангарлын өвдөлттэй байдаг. Зарим тохиолдолд олон давтамжтай толгой өвдөлт нь өвчин намдаах эмийг хэтрүүлэн хэрэглэснээс үүсч, эмээс хамааралт толгой өвдөлтийг нөхцөлдүүлдэг байна.