Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Батжаргал төрийн өмчийн, төрийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээдийн удирдах, гүйцэтгэх албан тушаалтнуудыг томилдог эрх мэдэлтнүүдийн асуудал хөндөгдөхгүй байгааг шүүмжилсэн. Н.Алтанхуяг гишүүн, авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт хялбаршуулсан журмаар хэрэг маргааныг хянан шийдвэрлэх зохицуулалт үйлчлэх нь шударга бус хэмээн үзэж буйгаа илэрхийлсэн.

Энэ байр суурьтай нь холбогдуулан ажлын хэсгийн гишүүн, хууль зүйн ухааны доктор Б.Батзориг тайлбар хийхдээ “Авлигын гэмт хэрэгт оногдуулах ял бага байх юм бол энэ төрлийн гэмт хэрэг үйлдэгдэх магадлал өсдөг, харин оногдуулах ялыг нь өндөр болгоод, илрүүлдэг арга замыг нь багасгачих тохиолдолд авлига, албан тушаалын гэмт хэрэг хүссэн хүсээгүй нь нэмэгддэг гэдгийг Нобелийн шагналт эдийн засагч тодорхойлсон байдаг” гэв.

Мөн Н.Алтанхуяг гишүүн Эрүүгийн хуулийн 22 дугаар бүлэгт торгох ял байх нь зохистой эсэхийг тодруулахад “Тус бүлэгт 11-12 төрлийн гэмт хэргийн талаарх зохицуулалт бий. Нийгэмд учруулж байгаа хор аюулын шинж чанар нь харилцан адилгүй гэмт хэргүүд дээр хариуцлага оногдуулахдаа ялгамжтай хандах ёстой. Эрх мэдлээ урвуулах, авлига авах, төсвийн хөрөнгийг зориулалт бусаар зарцуулах гэх зэрэг гэмт хэрэгт торгуулийн ял оноохгүй болсон” гэдэг хариултыг Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар өгсөн.

   Түүнчлэн гишүүдийн лавласны дагуу улс төрд нөлөө бүхий этгээдүүд авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт холбогдсон тохиолдолд Эрүүгийн хуулиар зөвхөн хорих ял оноох зохицуулалттай болж байгааг хариулсан. Гэмт хэрэг үйлдэж олсон хөрөнгийг хураахтай холбоотой зохицуулалтын талаар Ж.Сүхбаатар гишүүн тодруулж асуулаа. Ажлын хэсгийн гишүүн, Улсын Дээд шүүхийн шүүгч Х.Батсүрэн хариулахдаа “Гэмт хэрэг үйлдсэн хүний гэмт хэргийн замаар олсон орлого, гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан хэрэгслийг хурааж улсын төсөвт шилжүүлдэг хуулийн зохицуулалт Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.5-д байдаг.

Төслийн хүрээнд гэмт хэргийг хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан эсэхээс үл хамааран гэмт хэрэг үйлдэж олсон хөрөнгө, орлогыг шүүхийн шийдвэрээр хурааж улсын орлого болгох өөрчлөлтийг хийх юм. Мөн төр, нийтийн ашиг сонирхолд хохирол учруулж байгаа тохиолдолд прокурор одоо энэ хөрөнгийг хураах, хохирлыг нөхөн төлүүлэх иргэний нэхэмжлэл гаргахаар, нэхэмжлэлийг нь эрүүгийн хэрэгтэй нь хамтруулан шийдвэрлэх нэмэлт заалтууд төсөлд тусгагдсан” гэв.

Эрүүгийн хуулийн 22.1 буюу эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэргийн үндсэн бүрэлдэхүүнээс торгох ялыг хассан талаарх тайлбарыг Х.Баделхан гишүүний асуултад Хууль зүй, дотоод хэргийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга хариулт өгсөн. Энэ төрлийн гэмт хэргийн үндсэн бүрэлдэхүүн дээр зөвхөн зорчих эрхийг хязгаарлах болон 1-5 жилийн хорих ял оногдуулахаар төсөлд тусгажээ. Ийм зүйлчлэл нь төрийн албаны дунд шатны албан тушаалтнууд гол төлөв хамаатай, харин энэ төрлийн гэмт хэргийн хүндрүүлэх нөхцөл байдал буюу төр, нийтэд их хэмжээний хохирол учруулах юм бол зөвхөн хорих ял оногдуулахаар хуулийг өөрчлөхөөр төсөлд тусгаад байгаа гэв. Мөн авлига, албан тушаалын гэмт хэргийг улс төрд нөлөө бүхий этгээдүүд үйлдэх юм бол 5-12 жилийн хорих ял оногдуулах нь зүйтэй хэмээн үзэж, төсөлд холбогдох зохицуулалтыг тусгаад байгаа аж.

Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Энхбаяр авлигын гэмт хэрэгтэй тэмцэж буй Засгийн газрын санаачилгыг дэмжиж буйгаа илэрхийлсэн. Эрүүгийн хууль дахь энэ төрлийн гэмт хэрэгт оногдуулах ялыг чангатгах нь авлигын гэмт хэргийн эсрэг хийж буй тэмцлийн нэг л хэлбэр, үүнтэй зэрэгцүүлэн илрүүлдэг, шалгадаг, хянадаг, ялладаг байгууллагууд болон шүүхийн системийг боловсронгуй болгох, хараат бусаар ажиллах чадамжтай тогтолцоог бүрдүүлэх нь чухал гэдэг саналыг хэлж, Засгийн газар энэ чиглэлээр санаачилгатай ажиллахыг хүсэээ. Авлига, албан тушаалын гэмт хэргийг илрүүлдэг нэг хэлбэр бол авлига өгснөө сайн дураар илчилсэн тохиолдолд эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлдөг зохицуулалт юм. Хялбаршуулсан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэдэг болсон 2017 оноос хойш авлига, албан тушаалын гэмт хэргийн илрүүлэлт, авлига, албан тушаалын гэмт хэргээс учирсан, хохирлын барагдуулалт, зөрчигдсөн эрхийг сэргээх тал дээр гарсан өөрчлөлтийн талаарх мэдээллийг Б.Энхбаяр гишүүн тодруулсан. 2017 оноос өмнө АТГ жилд дунджаар 2-4 хэрэг шийдэж байсан, 2017 оны долдугаар сарын 1-ний өдрөөс Эрүүгийн хуулийн шинэчилсэн найруулга хэрэгжиж эхэлснээс хойш жилд дунджаар 63 хэрэг шийддэг болсон гэх тоон мэдээллийг Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд өгөв. 2020 онд 114 хэрэг, 2021 онд 161 авлига албан тушаалын гэмт хэргийн мөрдөн байцаалтын ажиллагааг дуусгаж, прокурорын байгууллагад шилжүүлсэн байна. Б.Энхбаяр гишүүн, хялбаршуулсан журмаар хэрэг маргааныг хянан шийдвэрлэх зохицуулалтыг Эрүүгийн хуулиас хасчихвал энэ төрлийн томоохон гэмт хэрэг илрэхгүй, гэмт хэрэгтнүүд ял шийтгэл хүлээхгүй болох сөрөг үр дагавар үүсэх вий гэдэг болгоомжлол төрж байгаагаа хэлж байсан.

   М.Оюунчимэг гишүүн авлигатай тэмцэх хамгийн оновчтой бодлогын талаар тодруулсан. Авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт оногдуулах ялын бодлогыг чангатгаж байгаа нь Монгол Улсын төр, Засгийн газар энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх хүсэл эрмэлзэлийн илрэл, хамгийн гол нь эдийн засгаа тэлэх, өргөжүүлэх нь чухал үр нөлөөтэй байдаг гэдэг хариултыг ажлын хэсгээс өгсөн.

   Ийнхүү гишүүд төслийн хэлэлцэх эсэхтэй холбогдуулан асуулт асууж, хариулт авсны дараа Улсын Их Хурлын гишүүн С.Чинзориг, Д.Тогтохсүрэн, Л.Мөнхбаатар, С.Ганбаатар, Ш.Раднаасэд, Б.Энхбаяр нар үг хэлж, байр сууриа илэрхийлсэн. Дараа нь санал хураалт явуулахад чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 74.4 хувь буюу Улсын Их Хурлын 32 гишүүн дэмжив. Иймд Эрүүгийн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Хууль зүйн байнгын хороонд шилжүүллээ гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтэс мэдээлэв.